مقدمه
رأی وحدت رویه 871 دیوان عالی کشور یکی از آرای مهم در زمینه نحوه محاسبه مهلت تجدیدنظرخواهی سازمان بازرسی کل کشور است. موضوع اصلی این رأی، تعیین این مسئله است که در اعتراض سازمان بازرسی به آرای صادرشده از مراجع قضایی، تاریخ ثبت درخواست در دفتر دادگاه ملاک محاسبه مهلت تجدیدنظرخواهی است یا تاریخ اعلام اعتراض در داخل سازمان و ارسال آن برای دادستان.
این موضوع به دلیل اهمیت رعایت مهلتهای قانونی در اعتراض به آرای قضایی و همچنین آثار انقضای مهلت تجدیدنظرخواهی، موجب اختلاف میان شعب دوم و نهم دادگاه تجدیدنظر استان سیستان و بلوچستان شد.
در نهایت، هیأت عمومی دیوان عالی کشور با صدور رأی وحدت رویه شماره 871 مورخ 1404/9/11، تاریخ تسلیم درخواست تجدیدنظر به دفتر دادگاه را ملاک قرار داد.
موضوع رأی وحدت رویه 871 دیوان عالی کشور چیست؟
موضوع اصلی رأی وحدت رویه 871 دیوان عالی کشور، نحوه محاسبه مهلت تجدیدنظرخواهی سازمان بازرسی کل کشور است.
مطابق ماده 6 قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور، آرای صادرشده از مراجع قضایی با درخواست سازمان بازرسی و موافقت دادستان ذیربط، ظرف مدت بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی هستند.
اختلاف زمانی ایجاد شد که سازمان بازرسی در مهلت مقرر اعتراض خود را اعلام کرده بود، اما درخواست تجدیدنظر با تأخیر به دفتر دادگاه رسیده و ثبت شده بود.
بنابراین پرسش اصلی این بود:
آیا تاریخ اعلام اعتراض در سازمان بازرسی ملاک است یا تاریخ ثبت درخواست تجدیدنظر در دفتر دادگاه؟
اختلاف شعب دادگاه تجدیدنظر درباره مهلت تجدیدنظرخواهی سازمان بازرسی
در پروندهای که زمینه صدور رأی وحدت رویه 871 دیوان عالی کشور را فراهم کرد، دو شعبه دادگاه تجدیدنظر استان سیستان و بلوچستان برداشت متفاوتی از مقررات قانونی داشتند.
نظر شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر
شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان سیستان و بلوچستان، تاریخ ثبت درخواست در دفتر دادگاه صادرکننده رأی را ملاک قرار داد.
بر اساس این دیدگاه، صرف اینکه سازمان بازرسی در مهلت قانونی اعتراض خود را در داخل سازمان مطرح کرده باشد، کافی نیست؛ بلکه درخواست تجدیدنظر باید در مهلت قانونی به مرجع مقرر در قانون تسلیم و ثبت شود.
نظر شعبه نهم دادگاه تجدیدنظر
در مقابل، شعبه نهم دادگاه تجدیدنظر استان سیستان و بلوچستان معتقد بود که اگر سازمان بازرسی در مهلت قانونی اعتراض خود را اعلام کرده باشد، تأخیر اداری در ارسال و ثبت آن در دادگاه نباید موجب از بین رفتن حق تجدیدنظرخواهی شود.
به همین دلیل، این شعبه تجدیدنظرخواهی سازمان بازرسی را پذیرفت.
مهلت تجدیدنظرخواهی سازمان بازرسی طبق رأی وحدت رویه 871
رأی وحدت رویه 871 دیوان عالی کشور با استناد به ماده 6 قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور و ماده 439 قانون آیین دادرسی کیفری، تکلیف موضوع را مشخص کرده است.
مطابق این رأی، درخواست تجدیدنظر سازمان بازرسی باید در مهلت قانونی به دفتر دادگاه صادرکننده رأی تسلیم شود.
بنابراین، صرف تنظیم اعتراض در سازمان بازرسی یا ارسال آن برای دادستان، به معنای ثبت تجدیدنظرخواهی در دادگاه نیست.
تاریخ تسلیم درخواست، ملاک تجدیدنظرخواهی است
بر اساس رأی هیأت عمومی دیوان عالی کشور، تاریخ تسلیم درخواست به دفتر دادگاه، تاریخ تجدیدنظرخواهی محسوب میشود.
در نتیجه، اگر سازمان بازرسی درخواست خود را پیش از پایان مهلت بیست روزه به دادستان ارائه کند، اما درخواست پس از پایان این مهلت در دفتر دادگاه ثبت شود، تجدیدنظرخواهی خارج از مهلت محسوب خواهد شد.
نقش ماده 6 قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور
ماده 6 قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور، امکان تجدیدنظرخواهی سازمان بازرسی از آرای مراجع قضایی را با درخواست سازمان و موافقت دادستان ذیربط پیشبینی کرده است.
با این حال، از نظر رأی وحدت رویه 871 دیوان عالی کشور، این ماده مهلت یا تشریفات خاص و جداگانهای برای ثبت درخواست تجدیدنظر ایجاد نکرده است.
بنابراین، در مواردی که ماده 6 قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور حکم خاصی مقرر نکرده است، باید از مقررات عمومی آیین دادرسی کیفری استفاده کرد.
ماده 439 قانون آیین دادرسی کیفری و ثبت تجدیدنظرخواهی
یکی از مواد مهم مورد استناد در رأی وحدت رویه 871 دیوان عالی کشور، ماده 439 قانون آیین دادرسی کیفری است.
مطابق این ماده، درخواست تجدیدنظر باید به مرجع قانونی مربوط از جمله دفتر دادگاه صادرکننده رأی تسلیم شود.
بنابراین، از نظر هیأت عمومی دیوان عالی کشور، ملاک تحقق تجدیدنظرخواهی، تسلیم درخواست به مرجع قانونی است و صرف انجام مراحل اداری در داخل سازمان نمیتواند جایگزین ثبت درخواست در دادگاه شود.
آیا سازمان بازرسی مهلت اضافه برای تجدیدنظرخواهی دارد؟
یکی از نکات مهم این رأی دیوان عالی کشور این است که برای موافقت دادستان با درخواست سازمان بازرسی، مهلت اضافهای پیشبینی نشده است.
بنابراین، اگر درخواست سازمان بازرسی در مهلت بیست روزه به دادستان ارائه شود، اما موافقت دادستان و ارسال درخواست به دادگاه به شکلی انجام شود که ثبت درخواست در دفتر دادگاه بعد از پایان مهلت بیست روزه صورت گیرد، تجدیدنظرخواهی خارج از مهلت خواهد بود.
مبنای رأی وحدت رویه 871 دیوان عالی کشور
هیأت عمومی دیوان عالی کشور در نهایت اعلام کرد که:
«تاریخ تسلیم، تاریخ تجدیدنظرخواهی محسوب میشود.»
بر همین اساس، اگر درخواست تجدیدنظر سازمان بازرسی پیش از پایان مهلت به دادستان ارائه شده باشد، اما ثبت آن در دفتر دادگاه پس از پایان مهلت بیست روزه صورت گرفته باشد، درخواست خارج از مهلت است.
در چنین شرایطی، مطابق ماده 432 قانون آیین دادرسی کیفری، قرار رد درخواست تجدیدنظر صادر خواهد شد.
نتیجه رأی وحدت رویه 871 دیوان عالی کشور
در نهایت، این رأی وحدت مورخ 1404/9/11، نظر شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان سیستان و بلوچستان را صحیح و قانونی تشخیص داد.
بنابراین، قاعدهای که این رأی ایجاد میکند این است:
در تجدیدنظرخواهی سازمان بازرسی کل کشور، تاریخ ثبت درخواست در دفتر دادگاه ملاک محاسبه مهلت تجدیدنظرخواهی است، نه تاریخ تنظیم یا اعلام اعتراض در داخل سازمان.
در نتیجه، سازمان بازرسی باید ترتیبی اتخاذ کند که درخواست تجدیدنظر آن در مهلت قانونی به دفتر دادگاه تسلیم و ثبت شود؛ در غیر این صورت، حتی اگر اعتراض در داخل سازمان در مهلت بیست روزه انجام شده باشد، امکان رد درخواست تجدیدنظر به علت خارج از مهلت بودن وجود خواهد داشت.
جمعبندی رأی وحدت رویه 871
این رأی دیوان عالی کشور با هدف ایجاد وحدت رویه در خصوص نحوه محاسبه مهلت تجدیدنظرخواهی سازمان بازرسی صادر شده است. بر اساس این رأی، ماده 6 قانون تشکیل سازمان بازرسی کل کشور، امتیاز یا مهلت اضافهای برای ثبت تجدیدنظرخواهی ایجاد نکرده و سازمان بازرسی نیز باید مقررات عمومی آیین دادرسی کیفری را رعایت کند.
بنابراین، ملاک نهایی، تاریخ تسلیم درخواست تجدیدنظر به دفتر دادگاه است و اگر این ثبت بعد از پایان مهلت بیست روزه انجام شود، درخواست تجدیدنظر خارج از مهلت خواهد بود.
این رأی طبق ماده 471 قانون آیین دادرسی کیفری در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور، دادگاهها و سایر مراجع اعم از قضایی و غیرقضایی لازمالاتباع است